Przeglądy systematyczne są najlepszym sposobem gromadzenia dowodów naukowych. Skuteczny przegląd systematyczny odpowiada na postawione pytanie badawcze, ma jasno określone cele, precyzyjną możliwą do odtworzenia metodologię, ocenia wiarygodność wyników włączonych badań i w sposób syntetyczny je charakteryzuje.
Jednak restrykcyjna metodologia nie jest gwarantem tego, że każdy przegląd systematyczny będzie stworzony według najwyższych standardów. Opublikowane przeglądy systematyczne różnią się jakością, często pojawiające się błędy to m.in.
i wiele innych.
W odpowiedzi na te problemy powstaje wiele publikacji oceniających jakość przeglądów systematycznych (metabadań). Aby metodolodzy, naukowcy, specjaliści informacji naukowej i bibliotekarze mogli być na bieżąco z najczęściej powtarzającymi się błędami, powstał projekt Systematic Reviewlution.
Systematic Reviewlution to projekt badawczo-edukacyjny poświęcony jakości przeglądów systematycznych. Jego głównym celem jest identyfikowanie, katalogowanie i analizowanie problemów występujących w opublikowanych przeglądach systematycznych, aby poprawić ich jakość w przyszłości. Jest to swego rodzaju repozytorium błędów, wyzwań i dobrych praktyk związanych z przygotowywaniem przeglądów systematycznych.
Systematic Reviewlution to living systematic review, czyli na bieżąco aktualizowany systematyczny przegląd literatury dotyczący błędów metodologicznych w opublikowanych przeglądach systematycznych (szczegółowe kryteria włączenia i wyłączenia znajdują się tutaj). Poza gromadzeniem publikacji, autorzy porządkują problemy w ramach specjalnego frameworku, który obejmuje cztery główne obszary:
Każdy z obszarów podzielony jest jeszcze na dodatkowe kategorie wraz z definicjami, a każda kategoria powiązana jest z zestawem publikacji naukowych dotyczących konkretnego problemu (po kliknięciu w daną kategorię można przejść do listy artykułów dokumentujących ten problem).
Dla bibliotekarzy i specjalistów informacji naukowej wspierających badaczy projekt Systematic Reviewlution stanowi wyjątkowo cenne źródło wiedzy i materiał edukacyjny. Gromadząc dowody na najczęściej występujące problemy w opublikowanych przeglądach systematycznych, dostarcza argumentów na rzecz stosowania uznanych standardów metodologicznych, takich jak wytyczne PRISMA, rejestracja protokołów czy transparentne raportowanie procesu wyszukiwania i selekcji literatury. Projekt podkreśla również znaczenie współpracy z bibliotekarzami i specjalistami informacji naukowej na etapie planowania oraz prowadzenia przeglądu.
Szczególną wartością Systematic Reviewlution jest możliwość prześledzenia konkretnych przykładów błędów i niedociągnięć opisanych w literaturze naukowej. Badacze mogą nie tylko poznać najczęściej występujące problemy, takie jak niekompletne strategie wyszukiwawcze, brak protokołu, niewłaściwa ocena ryzyka błędu systematycznego czy ograniczona przejrzystość raportowania, ale także zapoznać się z publikacjami dokumentującymi ich konsekwencje. Dzięki temu projekt pełni funkcję swoistego katalogu dobrych i złych praktyk, pozwalając uczyć się na doświadczeniach innych zespołów badawczych.
Z perspektywy szkoleń z zakresu przeglądów systematycznych, projekt może być wykorzystywany jako narzędzie wspierające rozwój kompetencji metodologicznych. Umożliwia prowadzenie zajęć opartych na rzeczywistych przypadkach, dyskusję nad jakością publikowanych przeglądów oraz budowanie świadomości, że rzetelność przeglądu zależy nie tylko od zastosowania odpowiednich narzędzi, ale także od przejrzystości, krytycznego myślenia i przestrzegania zasad dobrej praktyki badawczej.
Adaptacja z: Uttley L, Quintana DS, Montgomery P, et al. The problems with systematic reviews: a living systematic review. Journal of Clinical Epidemiology. 2023;156:30-41.
What is a systematic review? Research – LibGuides at King Edward Memorial Hospital [cited 25.09.2026]. Available from: https://kemh.libguides.com/research/sr_whatis.
Framework of problems. Systematic Reviewlution [cited 25.09.2026]. Available from: https://systematicreviewlution.com/framework/?tabIndex=0.
Uttley L, Quintana DS, Montgomery P, et al. The problems with systematic reviews: a living systematic review. Journal of Clinical Epidemiology. 2023;156:30-41.
